تخریب باغات خاوران؛ تهدیدی برای هویت سبزِ شهر گردشگرپذیر

رسانۀ خاورانی‌ها، که از بدو تأسیس، پرچمدار مطالبه‌گری در راستای صیانت از فضای سبز بوده، این روزها با موجی از گزارش‌های مردمی مواجه شده که حکایت از قطع بی‌رویه و غیرکارشناسی درختان و تخریب باغات به بهانه‌هایی چون عقب‌نشینی و توسعه معابر دارد. این اقدامات، که با استدلال‌های غیرمنطقی و شعارهایی نظیر «خاوران، شهر گردشگرپذیر، خانه امن گردشگران» توجیه می‌شود، نه‌تنها با هویت سرسبز این شهر همخوانی ندارد، بلکه مسیر سرزنده و پرجاذبه خاوران (از سه‌راهی دالرحمه تا شیخ احمدی) را به جاده‌ای بی‌روح و بی‌جان تبدیل کرده است.

سابقه تخریب و نظارت‌های ناکافی

تخریب باغات در خاوران سابقه‌ای طولانی دارد و بارها مورد انتقاد فعالان محیط ‌زیست، عکاسان و اصحاب رسانه قرار گرفته است. در گذشته، جریمه‌هایی از سوی نهادهای مرتبط اعمال شده، اما به نظر می‌رسد این اقدامات بازدارندگی لازم را نداشته‌اند. در دو سه سال اخیر، نظارت نهادهای مسئول، ظاهرا از این موضوع برداشته شده و رویکردی شبیه به چشم‌پوشی در پیش گرفته شده است. این غفلت، آینده فضای سبز خاوران را در معرض خطر جدی قرار داده و بیم آن می‌رود که این شهر، که روزگاری به باغات پلکانی و منحصربه‌فردش شهره بود، به ‌تدریج هویت سبز خود را از دست بدهد.

مجوزهای بحث‌برانگیز و صلح‌نامه‌های پنهان

پیگیری‌های اخیر رسانه خاورانی‌ها نشان می‌دهد که دو باغ در خاوران، به بهانه وجود درختان غیرمثمر و خطرآفرین، توسط کارشناسان اداره جهاد کشاورزی شهرستان مورد بازدید قرار گرفته و مجوز قطع درختان آن‌ها صادر شده است. بااین‌حال، این مجوزها به‌نوعی فتح بابی برای دیگر باغداران ایجاد کرده تا با همین بهانه، به اهدافی نظیر ساخت‌وساز یا تغییر کاربری اراضی نزدیک شوند. این روند نه‌تنها آینده گردشگری خاوران را تهدید می‌کند، بلکه آرامش روانی شهروندان را نیز مخدوش کرده است.

سید رضا رضوی، رئیس شورای اسلامی شهر خاوران، در گفت‌وگوی تلفنی با رسانه خاورانی‌ها اظهار داشت که این اقدامات بر اساس صلح‌نامه‌ای میان باغداران و شهرداری صورت گرفته است. وی از انتشار مفاد این صلح‌نامه خودداری کرد اما این اقدام را مثبت ارزیابی نمود و در اظهارنظری عجیب گفت: «تمام باغات خاوران فدای یک تار موی جوان خاورانی.» اشارۀ وی به حادثه‌ای است که چندسال قبل برای یک موتورسوار پرسرعت رخ داد و متولیان تخریب معتقدند با عقب‌نشینی معابر، از حوادث مشابه جلوگیری می‌شود.

راهکارهای ساده در برابر حذف صورت‌مسئله

اقدامات بازدارنده‌ای نظیر نصب تابلوهای هشداردهنده، سرعت‌گیر یا سنگ‌فرش کردن مسیر می‌توانست جایگزین تخریب باغات شود. بااین‌حال، به نظر می‌رسد مسئولین خاوران ترجیح داده‌اند به‌جای چاره‌اندیشی، صورت‌مسئله را حذف کنند. نمونه بارز این رویکرد، تخریب سرویس بهداشتی پارک شیخ احمدی در سال گذشته به بهانه عدم رعایت مسائل بهداشتی بود که انتقادات بسیاری را برانگیخت.

واکنش اعضای شورای شهر: بی‌اطلاعی و مخالفت

پیگیری‌های رسانه خاورانی‌ها نشان داد که برخی اعضای شورای شهر، از جمله عسکری، قاسمی، عصمتی و فرهادی، از تنظیم صلح‌نامه میان باغداران و شهرداری بی‌اطلاع بوده و به‌شدت با تخریب باغات مخالف‌اند. فرهادی تأکید کرد: «هیچ‌گونه حقی برای تخریب باغات به کسی داده نشده و این اقدام سرخودانه بی‌پاسخ نخواهد ماند.» عسکری نیز این اقدام را بدون مصوبه شورا دانست و گفت: «اجازه نخواهیم داد کسی با اعتماد مردم بازی کند.» قاسمی نیز ضمن اشاره به اعتراض خود در جلسه اخیر شورا، اظهار داشت که بدون رعایت مراحل قانونی، هیچ‌گونه عقب‌نشینی مجاز نیست و هرگونه ادعای مجوز باید با مدارک معتبر اثبات شود.

نظر کارشناسان: مجوز مشروط، اما نظارت کجاست؟

نیکویی، کارشناس امور باغبانی جهاد کشاورزی خفر، در گفت‌وگو با رسانه خاورانی‌ها اظهار داشت که مجوز قطع چند درخت نخل غیرمثمر و خطرآفرین، با شرط جایگزینی و نوسازی درختان طبق ضوابط، صادر شده است. تمدن، کارشناس امور اراضی و حقوقی جهاد کشاورزی، نیز تأکید کرد که هرگونه تخریب خارج از مجوزهای قانونی، اعم از ساخت‌وساز یا محوطه‌سازی، تخلف محسوب شده و شهروندان می‌توانند برای پیگیری به واحد اراضی جهاد کشاورزی مراجعه کنند.

تهدیدی برای گردشگری و هویت خاوران

رضایی، کارآفرین و فعال گردشگری، با اشاره به ارزش باغات پلکانی خاوران، که به‌عنوان جاذبه‌ای بی‌نظیر برای گردشگران شناخته می‌شود، گفت: «این باغات، همراه با خاک کشاورزی و تنوع پوشش گیاهی، از پتانسیل‌های اصلی کسب درآمد مردم خاوران بوده است.» وی افزود: «تخریب این مسیرهای پیچ‌درپیچ و سرسبز، حتی با جایگزینی درختان غیرمرتبط، هیچ جذابیتی برای گردشگران نخواهد داشت.»

سایه غفلت و سخنان غیرکارشناسی

درحالی‌که تخریب باغات در سایه غفلت مسئولین و اظهارات غیرکارشناسی برخی افراد در جریان است، منابع مردمی گزارش داده‌اند که متولیان تخریب در پاسخ به اعتراض یکی از مالکان باغات گفته‌اند: «می‌توانیم باغت را تا جایی که شود تخریب کنیم و ریالی هم پرداخت نخواهیم کرد.» این اظهارات نشان‌دهندۀ نبود نظارت کافی و سوءاستفاده از خلأهای قانونی است.

پرسش‌های بی‌پاسخ

مردم خاوران، که سال‌ها شاهد رویش و سرسبزی باغات خود بوده‌اند، اکنون باید چشم‌انتظار بازسازی فضایی باشند که شاید سال‌ها طول بکشد تا احیا شود. پرسش اینجاست که چرا در شهری با این‌همه تحصیل‌کرده و متخصص، تصمیم‌گیری‌ها به سخنان غیرکارشناسی وابسته است؟ آیا پیش از پذیرش هر پیشنهادی، نباید به رزومه و پیشینه گویندگان آن توجه کرد؟

این در حالیست که در سال های اخیر بسیاری از باغاتِ نزدیک به مناطق مسکونی، تخریب و به منزل مسکونی تبدیل شده اند و ظاهرا مسائل قانونی شان با ارسال پرونده به کمیسیون ماده صد و یک جریمه جزئی حل شده است!

رسانه خاورانی‌ها از مسئولین انتظار دارد که با جدیت بیشتری به این موضوع ورود کرده و با اقدامات بازدارنده، از تخریب بیشتر باغات جلوگیری کنند تا خاوران همچنان به‌عنوان شهری سرسبز و گردشگرپذیر در خاطر شهروندان و گردشگران باقی بماند.